نقش امام سجاد (ع) در حوادث پس از واقعه عاشورا
مهمانان دکتر محمد جعفری هرندی استاد دانشگاه آزاد
دکتر نبی الله فضعلی استاد دانشگاه خواجه نصیر

مقدمه ای در مورد وقایع پس از عاشورا بفر مایید ؟
هرندی :  ما مسلمانان بیش از اینکه در پی وقایع عاشورا باشیم باید به پیامد های پس از ان بپردازیم و در دو غالب کمی و کیفی انچه پس از واقعه عاشورا رخ داده بیشتر است تا وقایع روز عاشورا  بخصوص از لحاظ کمی زیرا پیامد های بعد از روز عاشورا تا به امروز ادامه دارد  به لحاظ کیفی نیز می بینیم در ساختار فکری و سیاسی جهان اسلام داشته است و می بینیم تا به حال مشروعیت بساری از حکومت ها از حضرت امام حسین(ع) گرفته است. اما ا امام سجاد (ع) تنها باز مانده مقاصد  دینی دودمان بنی زهرا و بنی حسین بود  و در زمینه به عهده گرفتن امامت امام سجاد (ع) بوده. دو مطلب قابل توجه پس از واقعه عاشورا  ابتدا رفتارارام  امام سجاد والبته  ادعیه ایشان که جنبه عمومی برای مسلمین داشته و دارد   امام ضمن اینکه برای  خودشان دعا می فرمودند می بینیم دعا به مرابطین شده است ییعنی اشخاصی که حفظ حریم اسلام را می کنند زیرا ایشان با توجه به عدم لیاقت بعضی از خلفا مثل یزید احتمال حمله به سرزمین های اسلامی را می دادند و ایشان برای افرادی که از دار الاسلام دفاع می کنند به دعا می پرداختند و نوعی شباهت بین رفتار امام سجاد و امام حسن  (ع) پس از جریان صلح می بینیم و هر دو این امامان دارای رفتاری ارام بودند واز سویی دیگر پس از واقعه عاشورا اتفاقاتی می افتد که چندان نقشی از امام سجاد در انها نمی بینیم اما عاشورا در انها تاثیر گذار بوده است ما می توانیم سه مورد را نام ببریم که بعدها هم در اشکال مختلف ادامه پیدا کرده است  در  ابتدا شهر کوفه به عنوان ااولین شهر شیعه نشین است زیرا کوفه شهری بود که از چند دسته تشکیل شده بود و در این شهر چند دستگی بوده است . حوادثی در کوفه رخ میدهد که قابل تامل است مثل توابین یا قیام مختاراست اما قسمت دیگر وجود عبدالله ابن زبیر است در مکه و اولین شخصی که ذکر کرد امام حسین (ع) را مظلوم کشتند ایشان بودند   و البته ایشان به جهاتی  با امام حسین (ع) فامیل بودند از جهتی دیگر مردم مدینه نیز یک قیام احساسی داشتند به دلیل فساد یزید  و امام با وجود چنین مشکلاتی در جامعه صلاح دیدند که دین را به کمک دعا کردن ترویج دهند واین اتفاقاقت  از پیامد های عاشوراست
 فضعلی : مسئله ای که بسیار جای تامل دارد بحث اشک است که حضرت امام سجاد (ع) و حضرت زینب  (س)  توانستند از این مسئله بهره برداری لازم را  بفرمایند  ایشان از راه اشک که از  جنبه سیاسی ،عاطفی  و جنبه روشنگری برخوردار است  ما نیز عزاداری هایمان از تربیت امام سجاد (ع)  نشعت گرفته است.  مراسم های عزاداری امام حسین را باید به پا داریم و در این عزاداری ها باید روشنگری ،بصیرت ،شناخت وظیفه ، خدا شناسی مردم شناسی  و اسیب شناسی را داشته باشیم  تا به الگویی به نام حضرت امام یجاد نزدیک شویم .
 با توجه به شرایط امام سجاد (ع) دو تحلیل وجود دارد در ابتدا  اینکه امام تحت فشار بودند و اموزه های دینی را در غالب دعا تبلیغ کردند و تحلیل دیگراینکه ایشان به دلیل وضعیت سیاسی روز و احتیاج جامعه به ارامش با  این ادعیه جامعه را به سوی ارامش می بردند . کدام تحلیل را  پر رنگ تر میبینید ؟       
فضعلی : جامعه هم نیاز به ارامش وهم احتیاج به هدایت دارد. امام سجاد (ع) از نقش مدیریتی در ایجاد ارامش برخوردار بودند و در عین حال در بحث اامر و نهی که در قیام فلسفی  امام حسین و تک تک معصومین مطرح است  امام سجاد(ع) ان نقش را هم ایفا می کنند.
درپی شهادت امام حسین (ع)  بعضی از پیروان دست به افرط و تفریط می زدند وبه دنبال انتقام جویی بودند امام سجاد (ع)  برای ایجاد ارامش در جامعه رو به دعا کردن اوردند ایا این تحلیل قابل پذیرش است ؟
فضعلی :بر داست کلی که از عبد الله ابن زبیر می شود مثبت نیست زیرا از شخصیتی بسیار شهرت طلب برخوردار بود و به ان نیز رسید. ووی مکه را فتح کرد و 10سال بر مکه حکومت کرد و تقریبا تمامی بلایایی که بر سر زیبر امد به دلیل اعمال پسرش بود . عبد الله به دنبال استفاده از شهادت امام حسین به نفع خودش بود . امام سجاد (ع) در پی اختناق شدید در جامعهبیشتر ترجیح می دادند از دعا استفاده کنند . زیرا راه دیگری برای حفظ اسلام ومسلمین وجود ندارد .دو یادگار ارزنده ایشان برای شیعیان صحیفه سجادیه و رساله حقوق  است . رساله حقوق کتابی بسیار مهم برای شیعیان است و  ما باید از این کتاب درس زندگی بگیریم زیرا مسایل مهم زندگی در این کتاب مطرح شده است  .
هرندی : ما باید از تفاوت رفتارائمه در شرایط مختلف درس بگیریم . ازتاملات ،تفکرات و خرد ورزی استفاده کنیم تا بتوان از حوادث، نتایج مطلوبی بدست اوریم