روانشناس با اشاره به افزایش اضطراب دانشآموزان و خانوادهها همزمان با ایام امتحانات، بر ضرورت مدیریت بحرانهای روانی، ایجاد امنیت عاطفی و پرهیز از سختگیریهای مضاعف تأكید كرد و گفت: والدین باید با گوش دادن فعال، آرامش و حمایت روانی، فرزندان خود را برای عبور از شرایط خاص و بازگشت به روال عادی زندگی همراهی كنند.
مریم سقایت، روانشناس در برنامه «ایران سربلند» رادیو گفتوگو با اشاره به شرایط خاص روزهای منتهی به امتحانات پایان ترم دانشآموزان و دانشجویان اظهار كرد: در چنین روزهایی بخشی از نگرانی و استرس دانشآموزان و خانوادهها طبیعی است، اما آنچه اهمیت دارد نحوه مدیریت این اضطراب و جلوگیری از تشدید بحرانهای روانی است.
وی با بیان اینكه بحران، موقعیتی غیرمنتظره است كه میتواند تعادل روحی، روانی، عاطفی و اجتماعی افراد را بر هم بزند، افزود: اكنون با نوعی بحران محیطی و موقعیتی مواجه هستیم؛ شرایطی كه نه میتوان آن را كاملاً جنگ دانست و نه صلح، و همین ابهام، اضطراب خانوادهها و دانشآموزان را افزایش داده است.
سقایت ادامه داد: در جلسات مشاوره مشاهده میكنیم كه بسیاری از والدین، بهویژه مادران، بیش از فرزندان دچار اضطراب شدهاند و نگرانیهایی درباره افت تحصیلی یا آماده نبودن فرزندشان برای امتحانات دارند.
این روانشناس با اشاره به اهداف اصلی مدیریت بحران تصریح كرد: نخستین هدف، جلوگیری از تشدید بحران است؛ دوم، كاهش آسیبهای روانی و سوم، حمایت از فرد یا گروه درگیر بحران برای بازگشت به عملكرد طبیعی زندگی.
وی با انتقاد از سختگیریهای افراطی در نظام آموزشی گفت: نباید شرایط امتحانات را بیش از اندازه هراسآور جلوه دهیم. آموزش و درس خواندن ارزشمند است، اما اضطراب بیش از حد، آرامش خانوادهها و دانشآموزان را از بین میبرد و روند یادگیری را مختل میكند.
سقایت با اشاره به تغییر مداوم شیوه برگزاری كلاسها و آزمونها افزود: دانشآموزان باید برای شرایط مختلف آمادگی ذهنی داشته باشند؛ چه امتحان حضوری باشد و چه مجازی. سرعت عمل و انعطافپذیری، مهارتی است كه در بحرانها اهمیت ویژهای پیدا میكند.
وی تأكید كرد: والدین نباید مدام به فرزندان خود اضطراب منتقل كنند. اگر دانشآموز درس خود را خوانده باشد، تفاوت چندانی میان امتحان حضوری و مجازی وجود ندارد. مهم آن است كه فرزندان احساس امنیت روانی داشته باشند.
این روانشناس خاطرنشان كرد: خانوادهها باید به جای تمركز بر «نفر اول شدن»، فرزندان را به «خوب بودن» تشویق كنند. بسیاری از افراد موفق، كسانی بودهاند كه مسیر مورد علاقه خود را انتخاب كردهاند، نه صرفاً رتبههای برتر.
وی با اشاره به اهمیت امنیت جسمانی و روانی دانشآموزان، اظهار كرد: اختلال در خواب، بینظمی در ساعات بیداری و كاهش تمركز از پیامدهای شرایط فعلی است. والدین باید به تغذیه، خواب كافی و تنظیم برنامه روزانه فرزندان توجه ویژه داشته باشند.
سقایت «گوش دادن فعال» را یكی از مهمترین اصول مدیریت بحران دانست و گفت: زمانی كه كودك یا نوجوان از شرایط گلایه میكند، نباید او را سرزنش كرد. جملاتی مانند «میفهمم شرایط سخت است»، «كنارت هستم» و «با هم راهحل پیدا میكنیم» میتواند احساس امنیت و اعتماد به نفس را در فرزند تقویت كند.
وی ادامه داد: والدین، معلمان و استادان باید برای دانشآموزان به «محل امن» تبدیل شوند تا آرامش روانی دوباره به آنان بازگردد.
این روانشناس همچنین بر ضرورت ارائه راهكارهای عملی به دانشآموزان تأكید كرد و افزود: باید از قبل، سناریوهای مختلف برگزاری امتحانات برای دانشآموز توضیح داده شود تا او در مواجهه با تغییرات دچار سردرگمی و اضطراب نشود.
سقایت با اشاره به ضرورت همكاری خانوادهها با نهادهای آموزشی و مراكز مشاوره بیان كرد: در حال حاضر مجموعههایی مانند هلال احمر، آموزش و پرورش و برخی مراكز مشاوره، خدمات روانشناسی رایگان ارائه میكنند و خانوادهها میتوانند در صورت نیاز از این ظرفیتها استفاده كنند.
وی با اشاره به تجربه دوران كرونا گفت: گاهی بحرانها میتوانند زمینه كشف استعدادهای جدید را فراهم كنند. در دوران آموزش مجازی، برخی دانشآموزان با هدایت صحیح خانوادهها به سمت یادگیری مهارتهای هنری و كاربردی رفتند و توانستند مسیر تازهای برای رشد و موفقیت خود پیدا كنند.
