میثم موسیپور، كارشناس رسانه معتقد است تمركز مداوم رسانههای خارجی بر سناریوهای جنگ و بحران، میتواند افكار عمومی را در معرض «هیپنوتیزم رسانهای» قرار دهد و ادراك جامعه از واقعیتهای كشور را تحت تأثیر روایتهای بحرانمحور قرار دهد.
به گزارش جام جم آنلاین از روابط عمومی معاونت صدا، میثم موسیپور، كارشناس رسانه، فضای مجازی و مشاور مدیر شبكه رادیویی گفتوگو، درباره تأثیر روایتهای رسانهای بر افكار عمومی اظهار كرد: در ماههای اخیر یكی از پررنگترین موضوعات در فضای رسانهای كشور، اخبار مربوط به احتمال جنگ میان آمریكا و رژیم صهیونیستی با ایران و همچنین بحث مذاكره میان ایران و آمریكا بوده است. حجم قابل توجهی از تولیدات خبری رسانههای خارجی و همچنین برخی بازنشرها در فضای داخلی حول همین محور شكل گرفته است. استمرار چنین فضایی موجب شده ذهنیت بخشهایی از افكار عمومی تحت تأثیر یك روایت غالب قرار گیرد؛ روایتی كه عمدتاً بر القای نگرانی و نااطمینانی تمركز دارد.
وی افزود: در ادبیات ارتباطات، چنین شرایطی به نوعی «اضافهبار اطلاعاتی» و «چارچوببندی رسانهای» منجر میشود. زمانی كه یك موضوع خاص به طور مداوم و گسترده بازتولید میشود، مخاطب به تدریج آن را به عنوان مهمترین مسئله كشور درك میكند، حتی اگر در واقعیت، مسائل و اولویتهای متنوع دیگری نیز در جامعه جریان داشته باشد.
این كارشناس رسانه با اشاره به نقش رسانههای خارجی در فضای خبری كشور گفت: بخش قابل توجهی از این فضای خبری از سوی رسانههای خارجی و شبكههای فارسیزبان خارج از كشور تولید میشود. این رسانهها با تمركز مداوم بر سناریوهای جنگی و برجستهسازی احتمال درگیری نظامی تلاش میكنند نوعی فضای روانی پرتنش ایجاد كنند.
موسیپور ادامه داد: در بسیاری از موارد، این روایتها در شبكههای اجتماعی داخلی نیز بازنشر میشوند و به سرعت در چرخه اطلاعرسانی داخلی گردش پیدا میكنند. چنین فرآیندی عملاً موجب میشود دستوركار رسانهای كشور تا حدی تحت تأثیر تولیدات رسانههای بیرونی قرار گیرد و برخی كانالهای خبری به منظور جذب مخاطب، كوركورانه مطالب خبری منفی را بازنشر كنند.
وی درباره آثار تداوم انتشار اخبار تهدیدآمیز و جنگی تصریح كرد: غلبه اخبار تهدیدآمیز و جنگی میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی متعددی داشته باشد. نخستین اثر آن شكلگیری نوعی نگرانی جمعی و احساس نااطمینانی نسبت به آینده است. وقتی مخاطب به طور مداوم با اخبار جنگ، تحریم یا تهدید نظامی مواجه شود، این تصور در ذهن او شكل میگیرد كه جامعه در آستانه یك بحران بزرگ قرار دارد.
مشاور مدیر رادیو گفتوگو افزود: در حوزه مطالعات ارتباطات، این پدیده گاه با اصطلاح «هیپنوتیزم رسانهای» توصیف میشود؛ وضعیتی كه در آن تكرار مستمر یك روایت خاص، ذهن مخاطب را در چارچوب همان روایت تثبیت میكند. در چنین شرایطی حتی اخبار مثبت یا واقعیتهای متفاوت نیز كمتر مورد توجه قرار میگیرد، زیرا ذهن مخاطب از پیش در چارچوب بحران قرار گرفته است.
موسیپور در ادامه با اشاره به تجربه برخی كشورها در شرایط تنش گفت: بررسی تجربه برخی كشورها نشان میدهد كه مدیریت فضای رسانهای در بحران از اهمیت بالایی برخوردار است. برای نمونه در جریان جنگ روسیه و اوكراین، اگرچه جنگ در میدان واقعی در حال وقوع است، اما بخش بزرگی از فضای رسانهای روسیه همچنان به موضوعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زندگی روزمره اختصاص دارد.
وی اظهار كرد: سهم اخبار مستقیم جنگ در بسیاری از مقاطع حدود 20 درصد از كل جریان خبری بوده است. این رویكرد رسانهای باعث میشود جامعه در وضعیت «ادراك دائمی بحران» قرار نگیرد و فعالیتهای عادی اقتصادی و اجتماعی ادامه یابد. مقایسه این تجربه با فضای رسانهای ایران نشان میدهد كه در برخی مقاطع، افكار عمومی كشور بیش از واقعیتهای موجود تحت تأثیر روایتهای جنگی قرار گرفته است.
این كارشناس رسانه درباره نقش دستگاههای اجرایی و رسانهها در مدیریت فضای روانی جامعه اظهار كرد: مدیریت فضای رسانهای تنها به تولید خبر محدود نمیشود. دستگاههای اجرایی نیز با عملكرد شفاف و پاسخگو میتوانند زمینه شكلگیری اعتماد و همدلی اجتماعی را فراهم كنند. وقتی مردم احساس كنند مسائل كشور با برنامه و تدبیر در حال مدیریت است، فضای روانی جامعه نیز آرامتر خواهد شد.
وی افزود: رسانهها در این میان نقش پل ارتباطی میان مردم و مسئولان را دارند. اطلاعرسانی دقیق درباره اقدامات اجرایی، پیشرفت پروژهها و برنامههای توسعه میتواند به كاهش فضای نگرانی و افزایش همبستگی اجتماعی كمك كند.
وی تأكید كرد: بخش مهمی از رقابتها در جهان امروز در حوزه «جنگ ادراكی» و «نبرد روایتها» جریان دارد. در این میدان، رسانهها و تولیدكنندگان محتوا نقشی تعیینكننده در شكلدهی به تصویر ذهنی جامعه دارند.
این كارشناس رسانه تأكید كرد: بخش مهمی از رقابتها در جهان امروز در حوزه «جنگ ادراكی» و «نبرد روایتها» جریان دارد. در این میدان، رسانهها و تولیدكنندگان محتوا نقشی تعیینكننده در شكلدهی به تصویر ذهنی جامعه دارند.
موسیپور در پایان گفت: هر فرد و هر رسانهای كه در مسیر اطلاعرسانی فعالیت میكند، میتواند در تقویت همبستگی اجتماعی و كاهش فضای ناامیدی نقش ایفا كند. هدایت فضای رسانهای به سمت واقعگرایی، امیدآفرینی و تقویت اعتماد عمومی، میتواند جامعه را در برابر موجهای خبری منفی و عملیات روانی مقاومتر سازد و مسیر حركت كشور را از فضای اضطراب به سمت پویایی و امید هدایت كند.
