یك روانشناس بالینی گفت: اضطراب بازگشایی مدارس اغلب از اولیا به فرزندان منتقل میشود و مشروط ساختن ارزش شخصی كودك به نمره بیست، انگیزه درونی و سلامت روان دانشآموز را به مخاطره میاندازد.
به گزارش خبرگزاری مهر، زهرا خوانساری، روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه، با اشاره به دغدغه خانوادهها در آستانه ماه مهر گفت: در بسیاری از موارد خود كودك سرشار از شور و شوق است، اما والدین با اعمال ناگهانی قوانین سختگیرانه، محدودسازی بازی و یادآوری پیدرپی وظایف، مدرسه را به فضایی اضطرابآور در ذهن فرزند بدل میسازند و استرس درونی خود را به او منتقل میكنند.
وی با بیان ریشههای روانشناختی اضطراب اولیا اظهار كرد: این نگرانیها اغلب از كمالگرایی افراطی، تلاش برای تحقق آرزوهای ناكام گذشته در قالب زندگی فرزند و مقایسه نادرست كودك با همسالان سرچشمه میگیرد؛ نادیده گرفتن تیپ شخصیتی، استعدادها و علایق فردی دانشآموز بار روانی سنگینی به همراه دارد و در نهایت به مقاومت و دلزدگی او از فضای درس ختم میشود.
این مدرس دانشگاه درباره راهكارهای تقویت انگیزه درونی تحصیلی افزود: انگیزه درونی بدون نیاز به پاداشهای مادی زمانی شكل میگیرد كه سه نیاز بنیادین روانی كودك تأمین شود؛ نخست نیاز به خودمختاری با دادن حق انتخابهای محدود در برنامه درسی، دوم حس شایستگی با واگذاری وظایف كوچك و تجربه موفقیتهای ملموس برای بالا بردن حس خودكارآمدی، و سوم احساس تعلق و ارتباط از طریق تلفیق دروس با بازیهای فكری، رایانهای و شیوههای خلاقانه.
وی با تأكید بر اهمیت مهارت خودتنظیمگری هیجانی خاطرنشان كرد: واكنشهای افراد در مواجهه با چالشها میتواند مسئلهمحور یا هیجانمدار باشد؛ هوش هیجانی به معنای شناخت دقیق احساسات خود و دیگران و توانایی مدیریت آن است و والدین باید در گام نخست احساس ناراحتی یا ناكامی فرزند را درك كرده و به آن اعتبار دهند، نه اینكه به سرزنش شتابزده او بپردازند.
خوانساری با تشریح راهكار خروج از بنبستهای ذهنی یادآور شد: بهرهگیری از تكنیك بالكنی و فاصله گرفتن از میدان تنش كمك میكند تا والدین و فرزندان مسئله را از زاویه دید ناظر بیرونی تحلیل كنند و از آشفتگی فكری خود بكاهند.
وی با اشاره به نقش تشویقهای توصیفی تصریح كرد: تشویق باید بر تلاش و مسئولیتپذیری كودك تمركز داشته باشد تا خودباوری را تقویت كند؛ همچنین در صورت پایدار بودن بیانگیزگی یا افت شدید روانی، پیگیری مشاوره با متخصصان روانشناسی بهترین مسیر برای ریشهیابی و حل مشكل خواهد بود.
اضطراب تحصیلی و ناامیدی نوجوانان نتیجه ناامنی اقتصادی و پیوند نمره با ارزش شخصی است
این روانشناس بالینی با تحلیل علل روانی اضطراب امتحان در سنین نوجوانی گفت: اضطراب تحصیلی معمولاً تركیبی از ترس از قضاوت منفی، كمالگرایی ناسازگارانه و از همه مهمتر شرطیسازی ارزش وجودی فرد با نمره است.
وی با هشدار نسبت به خطاهای رفتاری والدین افزود: هنگامی كه پدر یا مادر محبت، پاداش یا پذیرش فرزند را به كسب نمره بیست مشروط میكنند، نوجوان دچار این خطای شناختی فاجعهساز میشود كه با گرفتن نمره پایینتر، آبرو و جایگاه خانوادگیاش نابود خواهد شد.
خوانساری به راهكارهای عملیاتی برای كاهش هراس از امتحان اشاره و اظهار كرد: تفكیك ارزش ذاتی انسان از عملكرد تحصیلی نخستین گام است و خانوادهها باید به فرزند خود اطمینان دهند كه نمره صرفاً بازتاب یك آزمون است، نه سنجش شایستگیهای او.
وی تصریح كرد: آموزش تنفس دیافراگمی برای مهار تنشهای فیزیولوژیك و همچنین روش مواجهه تدریجی در منزل بهگونهای كه والدین شرایط امتحان را با شبیهسازی فضای مدرسه تمرین كنند، در خنثیسازی این ترس نقش چشمگیری دارد.
این مدرس دانشگاه به پرسشهای نوجوانان پیرامون چرایی درسخواندن و ناامیدی از آینده شغلی پرداخت و خاطرنشان كرد: بیانگیزگی نسل امروز ریشه در واقعیتهای عینی جامعه دارد؛ زیرا این نسل با مشاهده چالشهای اشتغال دانشآموختگان، نسبت به كارآمدی مسیرهای سنتی تحصیلی دچار تردید جدی شده است.
وی یادآور شد: انكار این واقعیتها و نصیحتهای غیرواقعگرایانه تنها پیوند والد و فرزند را تضعیف میكند؛ در حالی كه پذیرش منطقی این دغدغهها و هدایت آنان به سمت علایق و تیپ شخصیتی میتواند گرهگشا باشد.
خوانساری با ذكر مثالی بالینی از هدایت تحصیلی یك نوجوان بیعلاقه به تحصیلات نظری بیان كرد: در بررسی تیپ شخصیتی و رغبتسنجی برخی دانشآموزان مشخص میشود كه كدهای هنری، هیجانی و تحوری مانند علاقهمندی به ورود سریع به كسبوكار و مدیریت، در آنها غالب است.
وی اظهار كرد: متناسب ساختن مسیر تحصیل با روحیات این دسته از نوجوانان از طریق گرایش به رشتههای مهارتی، هنرستان و دانشگاههای كاربردی، انگیزه آنان را بازمیگرداند و مانع از سرخوردگی میشود. بمباران مداوم اطلاعات در فضای مجازی، مقایسههای ناخودآگاه، دگرگونی در ساختار كوچكشده خانوادهها و كاهش امنیت پایدار شغلی، سطح اضطراب نسل كنونی را به شدت بالا برده و بحران هویت را دامن زده است.
وی در مصاحبه با رادیو گفتگو خاطر نشان كرد: برای همراهی با این نسل، والدین و مربیان باید با شناخت دقیق ساختار شخصیتی دانشآموزان و پرهیز از سختگیریهای افراطی بر سر معدل، سلامت روان فرزندان را در اولویت برنامههای آموزشی قرار دهند.
